تفاوت هیجان و احساس|آکادمی ارمغان
محسن بلنج

تفاوت هیجان و احساس|آکادمی ارمغان

احسان رفیعی 1399/01/19 149

هیجان (Emotion) و احساس (feeling) دو اصطلاحی هستند که دائماً در تعریف هوش هیجانی و بحث‌‌های مرتبط با این موضوع می‌شنویم و می‌خوانیم.

بسیار پیش می‌آید که این دو واژه را به جای یکدیگر هم به‌کار ببریم.

این‌که هیجان و احساس را به جای یکدیگر یا به عنوان معادل به‌کار ببریم، معمولاً مشکل جدی ایجاد نمی‌کند و بسیاری از کتاب‌های هوش هیجانی هم این کار را انجام می‌دهند.

اما مهم است که تفاوت هیجان و احساس را بدانیم؛ تا هنگام خواندن درس‌ها یا حرف زدن در این زمینه، دچار خطا نشویم.

 

یک نکته‌ی مهم

در زبان انگلیسی ساده‌تر می‌توانیم واژه‌های Emotion و Feeling را در جای ویژه‌ی خودشان به‌کار ببریم. اما در فارسی، بسیار پیش می‌آید که وادار شویم آن‌ها را به جای هم مورد استفاده قرار دهیم.

چون بار معنایی هیجان برای فارسی‌زبان‌ها متفاوت است.

مثلاً در انگلیسی، Sadness هم به عنوان Emotion مطرح می‌شود، اما در فارسی اصطلاح هیجانِ ناراحتی را به کار ببریم، هرگز به اندازه‌ی احساس ناراحتی گویا نیست.

اما نگران نباشید. اگر این مقاله را با دقت بخوانید، حتی در صورتی‌که هیجان و احساس به عنوان مترادف ‌به‌کار بروند، به سادگی بر اساس فضای بحث می‌توانید مفهوم دقیق‌شان را تشخیص دهید.

تفاوت هیجان و احساس در چیست؟

هیجان، شامل پاسخ‌هایی است که در درونی‌ترین و قدیمی‌ترین بخشِ مغز و بدن ما کدگذاری شده و خود را در قالب اثرات فیزیولوژیک مستقیم نشان می‌دهد.

به عبارت دیگر، بسیاری از نشانه‌های هیجان را می‌توان بر اساس شاخص‌های فیزیولوژیک به صورت کاملاً شفاف و عینی اندازه‌گیری کرد.

به هیجان‌هایی مانند ترس یا خشم فکر کنید.

این هیجان‌ها خود را در قالب نشانه‌های متعددی از جمله موارد زیر در بدن نشان می‌دهند:

  • فشار خون
  • انقباض ماهیچه‌های دست و پا
  • ضربان قلب
  • سرعت تنفس
  • قطر مردمک چشم

اما احساس، پیچیده‌تر است:

احساس، زمانی معنا پیدا می‌کند که قسمت‌های جدیدتر مغز انسان (همان‌ چیزی که معمولاً به نام Cognition یا ذهن می‌شناسیم)، درک و تفسیر خود را به رویدادهای محیطی می‌افزایند و معنای گسترده‌تری به آن‌ها می‌دهند.

به زبان ساده (و کمی غیردقیق) می‌توانیم بگوییم احساس یعنی پاسخ‌های ساده‌‌ و سریع فیزیولوژیک به‌علاوه‌ی تحلیل‌های پیچیده و کندتر مغز.

 

آیا احساس و هیجان بر روی یکدیگر تأثیر دارند؟

به سادگی می‌توانید حدس بزنید که پاسخ این سوال، مثبت است.

احساس ترس، باعث می‌شود که دفعه‌ی بعد حتی لرزش زمین به خاطر تخلیه‌ی تیرآهن در زمین مجاور، به پاسخ شدید هیجانی منجر شود.

همچنین احساس نفرت (که بر اساس خاطراتِ تلخ در ارتباط با یک دوست در شما شکل گرفته) می‌تواند باعث شود که هنگام دیدن او، بدن شما پاسخ‌های هیجانی متعددی را بروز دهد.

هیجان و احساس، همواره روی یکدیگر تأثیر می‌گذارند و تفکیک آن‌ها هم بیشتر به خاطر این است که ما بهتر بتوانیم درباره‌شان حرف بزنیم. در حالی که می‌دانیم بدن در نهایت یک سیستم واحد است و یک پاسخ واحد نشان می‌دهد و رفتارهای مغز را نمی‌توان از رفتارهای سایر اندام‌ها جدا کرد.